Mersin inşaat Mühendisleri Odası Başkanı Hasan Hazar ile Röportaj:

- Mersin'de bir deprem riski olsa binalarımız depreme hazırlıklı mı?
H.H.: Öncelikle şunu vurgulamak gerekir Mersin'de deprem olur mu? Türkiye bir deprem kuşağı içerisinde; yani Türkiye'nin %98'i depremin yaşanacağı bölgeler üzerinde kurulmuş. Deprem bir doğa olayı, nasıl bir fırtına olur, yağmur olur, insanlar bundan korunması gerektiğini bilir, hazırlıklı olurlar, tedbirlerini alırlar, depreme de hazırlıklı olmak lazım. Dolayısıyla, Mersin'de bir deprem riski var mı? Var. Ne zaman? Belli değil. Dolayısıyla, depremle yaşamasını öğrenmek, depremden korkmamak lazım. Depremle birlikte yaşamak için ne yapmak lazım? Sadece binalarımız değil yollarımız, kanalizasyonlarımız, enerji nakil hatlarımız, derelerimizin yapılanması, demiryollarımız... Hepsini tekniğine uygun yapmamız lazım. Dolayısıyla bunları yaptığımızda deprem korkulacak bir sey olmaz. Birlikte yaşanılacak bir doğa olayı olur. Ama ciddi bir şekilde bunlara uymamız lazım.
Nasıl uyacağız? Bakanlığımızın çıkartmış olduğu yönetmelikler var. Bu yönetmeliğin basında Deprem Yönetmeliği var. Binalar yapılırken hangi deprem bölgesinde nasıl bîr yönetmeliğin uygulanması gerektiğini tek tek koymuş. 1. derece, 2. derece, 3. derece, tek tek sıralamış. Dolayısıyla, Bakanlığın koymuş olduğu yönetmeliklere uyacağız.
Uymak yetiyor mu? Hayır. İkinci aşamada, binaların yapımı esnasında denetlenmesi gerekiyor. Bakanlık bir Yapı Denetim Kanunu çıkarttı. Dedi ki, bu Kanun 19 pilot ilde uygulanacak. Bakanlık bir taraftan diyor ki Türkiye bir deprem riski içerisinde, öbür taraftan diyor ki bu Yapı Denetim Kanunu 19 ilde uygulansın. Öyle deyince biz konuyu anlıyoruz da, vatandaş nasıl anlayacak? Sadece 19 ilde deprem riski var, seklinde anlayacak. İstanbul, Hatay, Antalya, Bursa, İzmir... Buralarda Yapı Denetim Kanunu uygulanıyor. Peki, bu kanun uygulanıyor mu? Hayır, çünkü yetersiz. Biz inşaat mühendisleri olarak genel merkezimiz bazında Yapı Denetim Kanununun eksiklerini ortaya koyduk ve alternatif bir yapı denetim kanunu hazırlayarak Bayındırlık Bakanlığına verdik. Acilen de Türkiye'nin tamamında uygulanmasını istedik. Bakanlıktan hiç ses yok.
Peki Yapı Denetim Kanununun uygulanmadığı yerlerde ne oluyor? Her bina için bir inşaat mühendisi, bir makine mühendisi, bir mimar, bir elektrik mühendisi teknik uygulama sorumluluğunu üstleniyor. Bu üstlenme aşamasında, her ne kadar tamamını yani yüzde yüzünü denetliyoruz dersek, yanlış söylemiş oluruz. Kaçını denetliyoruz? Biz Mersin'de bunu %80 oranında denetliyoruz ve bu konuda da başarılı olduk. Teknik uygulama sorumluluğunu üstlenen arkadaşlara inşaatları gönderiyoruz. Temelinden itibaren denetlenmeye başlıyor.

- İnşaatlarda nelere dikkat edilmesi gerekir?
H.H.: Malzeme çok önemli. Betonun sınıfları vardır. Kaliteli bir betonun içinde kil, çakıl olmamalı. Birincisi malzemenin temizliği, ikincisi malzemenin karıştırılması, üçüncü parametre çimentonun uygun dozda kullanılması, dördüncü parametre su oranı. Su, betonun en büyük dostu, aynı zamanda da en büyük düşmanıdır. Ne zaman düşmanı? Beton yapımı esnasında düşmanı. Dolayısıyla, artık gelişmiş ülkelerin kullandığı yöntemleri kullanmak ve bundan taviz vermemek gerekir. Hazır beton kullanmak gerekir.
Beton kullanılırken, yerel yönetimler, vazifesi olan yapı denetiminin, vermiş oldukları ruhsatların takipçileri olacaklar, inşaatları yerlerinde denetleyecekler. Belediye yaptırımcıdır. Bütün denetlemeler yapılsa kaliteli yapı çıkar mı? Çıkar. Neden çıkmıyor? Ekonomi. Çünkü şehrimiz genelinde plansız, programsız yapılaşma var. Şu anda Mersin'de yapı fazlası var, Bu yapı fazlası bu şekilde devam ederken siz binaları uygun teknikte yapacaksınız ve kar edeceksiniz; bu mümkün değil. Bunun Önlemini alacaksınız. Her önüne gelen "ben müteahhitim" demeyecek. Türkiye'de en ucuz yol müteahhitlik. Türkiye'de müteahhitliğin tanımını ortaya koymak lazım. Her vatandaş "ben müteahhit olacağım", "herhangi bir kamu kuruluşunun açtığı ihaleye gireceğim" deme hakkına sahip olmamalı. Henüz Bayındırlık Bakanlığı bunu düzeltmedi, işadamları da girsin ama şahıs şirketleri değil gerçek anonim şirketler olmalı. Yani orada sermaye sahibinin bir oyu olmalı ama teknik kararlarda onun söz hakkı olmamalı.
Yerel yönetimler bu konuda suçlu. Niye suçlu? Bir defa bir kentin yapılaşması yapılırken ilk ufuk çizginiz 25 yıl olmalı. İkinci ufuk çizginiz 50 yıl olmalı. Buna bakmazsanız sınıfta kalırsınız. Göç olayı başladığında eğer şehrin gelişim planını yapmış olsalardı, arsa üretmiş olsalardı, bu çarpık kentleşme olmazdı. Evet, şehrin can alıcı noktalarından bir tanesi de budur. Mersin 1970'li yıllardan itibaren büyük bir göç aldı ve gelişti. 1970'deki nüfusu zannediyorum 55.000 idi. Şimdi yüz binler. O yıllarda binalar yükselirken malzeme sorunu vardı. Bugünkü gibi dağdan kum çakıl elde edilmiyordu, derelerden elde ediliyordu. Derelerden elde edilmesi, oradan alınan kum ve çakıl bir nebze sağlıklı binaların yapılmasına neden oldu. Öbür taraftan diğer malzemenin, özellikle denizden temin ediliyor olması bir faciadır. 1970'li yıllarda denizden temin edilen kum ve çakılla yapılan binaların derhal güçlendirilmesi gerekiyor.

- Bunları nasıl tespit edeceğiz?
H.H.: Biz inşaat mühendisleri olarak bunun hakkında defalarca yerel yönetime basın aracılığıyla çağrılarda bulunduk. Gelin, şehrin bina envanterini çıkaralım. Bina envanterini çıkarırken "teknik eleman sıkıntımız var" diyorsanız biz takviye etmeye hazırız. Bizim Mersin'de 1000 üyemiz var; hep beraber elimizi taşın altına koyacağız. Bir deprem veya risk halinde ben hangi mahalleye ulaşacağım, Kurdali'ye mi, Sitelere mi, Gündoğdu'ya mı gideceğim? Envanterimiz olsa, bunlar haritaların üzerine işlenmiş olduğu için, olası bir depremde hangi binanın nerede nasıl davranış göstereceğini harita üzerinde bileceğimiz için hem depremde hem selde olabilecek facialara anında müdahale edeceğiz. Deprem olduğunda en riskli bölge neresiyse, anında ulaşacaksınız. ihbar beklemeyeceksiniz.
 
- Yani şehrin envanterini acilen çıkartmamız gerekiyor değil mi?
H.H.: Biz bir sivil toplum örgütüyüz. Yasayla kurulmuşuz. Bir kamu kuruluşu vasfımız var. Kamu kuruluşu vasfımızdan dolayı biz yerel yönetimleri ya da Bakanlığı mahkemeye veremeyiz. Biz ancak çağrıda bulunuyoruz. Ben bu çağrıyı bir sene önce yaptım. Çukurova TRT Radyosu'nda yaptım. "Sayın belediye başkanları, gelin, şehrin envanterini çıkaralım. Biz size yardımcı olacağız," dedim. Cevap yok. Bir tek depremde değil, şehrin bir binası risk taşıyorsa bunu bir an önce güçlendirin, diyebileceğiz.

- Sahildeki binaların zemininin dolgu olduğu söyleniyor. Bu tehlikeli mi?
H.H.: Günümüzün tekniğinde inşaat mühendisliği dalı olan çelik yapılar denizlerin içerisine kuruluyor. Bu platformların oturduğu zemin kum. Bu kum ne? Günümüz tekniğinde bataklık dahil her türlü zemine yasalara aykırı olmamak kaydı ile, İmar Kanununa aykırı olmamak kaydı ile her tarafa bina yapılır. Mersin'in tamamı dolgu. Mersin bir ova. Ekonomisi tartışılır; bina yaparsınız pahalı olur. En kötüsü, sahil boyunca binalar boşlar. Atıl durumdaki binaların kazandırılması gerekir,

- Binamızın depreme dayanıklı olup olmadığını nasıl kontrol edebiliriz?
H.H.: Bunun için pahalı bir röntgen cihazı var. Kolon ve kirişlerin röntgenleri çekilir. Bunun içindeki donatı nedir, görülür, İkincisi; bu taşıyıcı sistemlerin içerisinden beton numuneleri alınır. Bunlar kırılma testine tabi tutulur ve binadan o şekilde emin olunur.
İlk etapta gözlemsel olarak... Adana depreminden sonra inşaat Mühendisleri Odası bu görevi de üstlendi. Hasar gören binalara bakıyoruz mesleğimiz dahilinde olduğu için. Davranışına (kolonun, kirisin nasıl davrandığına) bakıyoruz, o anda karar veriyoruz. Bu binayı mutlaka güçlendirin, diyebiliyoruz. Ceyhan depreminde Odamız arandı ve biz de ekipler oluşturarak halkımıza yardımcı olmaya çalıştık.

Mersin A Dergisi Ocak 2007

Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilir.
Lütfen sisteme giriş yapın veya kayıt olun.